"Mamut Baran Pira strann min e , ez ji Kaniya kilasikn Kurd me"

Al Baran

Hevpeyvn: Seyitxan Kurij

Peyam: Birz Baran, hn dirin xwe bi xwendevann me bidin naskirin?Ez di sala 1956 li gund Bargeni (Karabakir) e ,ji bajar Dersim gundꠠHozat hatime Dinya. Min hetta 7 saliye xwe Zimane Tirki nedizani gava dest bi dibistan kir 1963 Tirki hnbm 1969 m Eleziz dibistana navn, pitre m Lisey. Ez dema xwendin ketim nav oresvann Kurd Tirkan. Di sala 1973an ku Serleskern Tirkan hatin li ser hikum Denz Gezm Hevaln w dardkirin, min w gav di nav epn xwendevanan da n girti bi Welatparz ronekbiran re yek bm, ji bo ku ew welatprez bm, ez ji dibistana Lise hatim avtin xwendina minli Elezz hat qedexedikirin.

Bav min Mahmut Baran min bir Almany, w gav ku ji xwendevan ronekbir pir xort ke hatin kutin, bav min tirsiya ez birim Almanyaye ba xwe. Li w der sal nv mam min Bav xwe sitrann Kurd ji nzik va naskirin, l pa vegeriyam welat sala 1975 de dsa m mekteba Lise sala 1977 de min lse xelaskir l di nav oresgeran da bm, ji bo w j Polsn dewlet min rehet bernedan, du s car hatim girtin berdan. Cara pan Li Amed me Konserek kir ez hatim girtin du mehan di Zindan de mam dsa hatim berdan, pa di dawiya sala 1978an de min welat terk kir dsa hatim Almanya,

Di sala 1979an de li bajar Karlsruhe min dest bi xwendina Universit kir, l min ji bo gel xwe azadiya Welat dev ji oreger orevaniy berneda tim dim evan ahiyan.

Di sala 1982an de li Tirkiy rejma serlesker Tirk "Cunta " hat ser hikum. Ez, Melke Demirag anar Yurdatapan deh kesen din 13 kes ji hemwelatiya Trkiye hatin avtin. Sc min bi ziman dayika xwe Kurmanc stran gotin dij rejm di nav muhalifn ep Tirk Kurdan re berxwedayn b, l ku Pasaporta mina T.C ji dest min girtin, ez mecbr mam ez bm penaber Almanyay min pasaporta Almanan girt.

Peyam: Hunermend Baran Te keng awa dest bi muzka Kurd kir? Di dema we de Kurd gotin ewqas ne di rojev de b, i li ser te tesr kir ku , tu Kurd bistr?

Min ber heft saliya xwe dest bi muzik kirib, li ber karikan min tim daholldixist,sitran digotin (ev dahol ji kulik bekmez dayika min ji min re kir )Bav min Mahmut Baran Ozanek bi nav deng b. Di mala meda Keman, Saz Cumbu tim hebn,l Kalik min j li Keman dixist, kemaneki mezin, li Violna mezin dida.Di mala me de tim Mvan hebn, dihatin bav min j distra, dayika min j li ser Qetlama Drsim distra. Di 1938an de di serhildana Drsim de ji Mala me 23 kes Kutine. Navn me hem navn wan e, dayika min ji me re tim qise dikir ku ew awa bb, awa ewitandibn. Mala Seyid Turab Hesen sitrann ku Bav min dibji bi piran liser Serhildana drsim in, ev li ser min pir tesir kirib min qet ji Tirkan hez nedikir, ji bo v ew welatparz bi min re bb.Tu di ertn awa de, di bin tesra kulturek awa de mezin by? Kjan hunermendan li ser te tesr kiriye?.

awa min ber got, bav min Mahmut Baran Hozanek bi nav deng b tesra w liser min pir e, sala 1963 die Radiyoya Anqer bi ziman Tirk distr l ziman w Tirk km e, Tirk rind nizanb. J re dibn gerek tu bi Tirki dersan bigre, l Mahmut Baran ev qebl nekir sala 1965 Almanya li bajare Heidelberg dest bi kardike. Sala 1975 rahmet l kaset CDyn Mamud Baran hene. "Mamut Baran Pira sitrann min e , ez ji Kaniya kilasikn Kurd me" l tesra H.Cizraw, A.Cizraw. Meyremxan, Qaus Aga j li ser min ma, ez wan bi zarok zanim ,Radyoya Bexday ,Iran rvan me tim tim vedikir guhdar dikir.

Cara ewil tu li ku, li kjan ev pedar by bi Kurd sitran gotin, heta niha end Kasetn te hene?Min li mekteba ewil sitrann Tirk digotin, sala 1968an min Tembr ldixist sitran digotin. Kurmanc cara ewil sala 1976 an li Hozat-Drsim di eveke ku Hevaln min ,oregeran amade kirib derketim sehn min Kurmanc got, l Polsen li wder hicm sahn kirin, dixwestin min bigrin, hevaln min ezdi pare revandim, pa ez m hem evn derdorn Drsim Iskendern, du caran m stanbol .sala 1977an li Diyarbekir, di Sinema Dlan de di evek de Polsan ez girtim nzik 2 mehan di heps de mam pa ez berdam. L ez reviyam min welat xwe terk kir Sala1978 hatim Evrpay, li Evrpa j muzka xwe dom kir. 1982an kaseta yekemin " Lo war" kir muzika profesyoneli dest pkir . Sala 1984an kaseta xwe "Dere Hepisxan" kir, di 1987an de kaseta sisiyan "Ey Dersim " kir, bi v kaset Baran di nav gel xwe de pir deng da. Sala 1989an de kaseta aran "Helebe Zindan" kir, di sala 1991 de "ene ene" kir sala 1992an bi Pasaporta Alamani ,bi biyaniya Almana vegeriyam Trkiye 1993an de kaseta ean "Deste ma"bi Arif Sag re kir, di sala 1995an de min kastek konzert kir (ev bi Radyo Televizyona Almanan re bb, ji bo Almanan e) Sala2000 de kaseta Evina Mekir.

Li gor te huner hunermend ye? Div tkilyn hunermend politka awa bin? Hin hunermendn Kurdan hene, gava partyan wan r nede, ew nain evn Kurdan? Tu v yek awa dinirxin?

Di nav Kurd epn Tirkan de ew tit zda heye titek wer li din tune. Hunermend awa nav li sere, ew nsan e, ku hunerek peyda dike bi avek dinirxne, tne ber avan. Sret, gotin, nivis, kar bar.. hem hunere. L ev ten tr nake, gerek maneyek j bide mejiy mirovan. nsan ji v titek fam bikin hereketek, fikrek yan maneyek bide insanan, w gav em dikarin bibn ew huner hunerek peroj ye, di war oregeriy de, ji welat xwe re xizmet dike hunereke weha di nav poltkay de n digre. Car caran rberiya poltkay j dike, di poltkay de perspektvek vedike.Poltkayek, maneyek huner gerek hebe l di nav gelek de pir poltka part ch dibin va titek normal e. L huner j pirrengin neq e, l gerek huner j pir be, ev j normal e. L huner pi ser xwe ten poltka nne, huner bi fireh li dinyay difikire. Bi avek rexnekiriy gerek mekeve xizmeta partiyan. Part tn diin, y ku dimne huner e, sitrann me ne. Li nav Elewiyan Pr Sultan, li nav Kurdan Melay Cizr Feqiy Teyran yan j Arif Cizraw,Yilmaz Gney ten ji bo siyasetan huner nekirin, l b siyaset j nn in, ev di nav xwe de maneya siyasetek dike heye.Ez Kurdan qet ji hev cudatir nabnim, hem ji bo min Kurd in. L ev Kurdn ku li dij welat xwe ne, Cahn weha cuda dikim, ku siyaset li dij welat xwe dikin, ew Cah in ez j narim evn van. L di nav siyasetn Kurd de j nabim xulam kes. Ez dixwazim huner xwe bi Azad bikim bjim eger nsanek di nav dil xwe de bi xwe Azad nne, bila meb ku ez ji bo azad er dikim yan j strann xwe ji bo azadi dibm mebe, ew hunermend, ew nsan xwe dixapne ew girtiy zndan ye.Di tevgera azadiya Kurdstan de, di pvebirin azadkirina civat de rola hunermendan bi taybet ji ya muzk iye?Rola Hunermendan Pir pire l gerek hunermend na xwe bizane ,l gerek li piya siyaset herin, gerek pade nemnin, y ku hunermend dibne, siyaset nabne, ew bi avek din dinyay dibne di rexnekirina xwe de bi av siyasetvanan li dinyay nanerin. Hunermendn Kurdan gerek bi ev roj bixebitin, siyaseta din nasbikin ji bo Kurdan j dtin rexneyn xwe bjin. Bi siyasetvanan re gerek em er nekin l xulamokn van j nebin.Ji bo w kar me zor e. Ji bo azadiya welat xwe em mecbrin ku li ser xetek bisekinin, l ev xet ne dtina siyasetek be, ev dtina hunermend be ji bo welat xwe perspektivek bide. Muzik zimanek serbixwe ye, ku ji dilde t, di nav w de xelet nabe, xapandin tune, ew dil kesn din nerm dike, dikelne fikr ramann xwe tne zimn. ku siyaset nikare tesrbike, hunermend bi muzk, avaz gotinn xwe pk tne pir dil nsanan dielpne tesir dike. Siyaset taktkan diki, dixapnin derewan j dikin l huner wer nne, rola huner car carek demek t ku ji bombeya Atom daha zdetir li ser mirovan tesr dike.Tu weya muzka xwe awa dinirxn?Muzka min muzka Kurdiya klasik e, otantik e bi taybet ez strann Kurmanc Zazak dikim dibjim. L beyt semayn Alewiyan li ser muzka min pir tesr kiriye. Ez strann Siwaran, reqs dlanan, dirok gelr lorikan tnim zimn. Car caran tit modern j min kirin, tekstn Cigexwin, Feqiy Teyra, Melay Cizr j bi melodiyek tnim zimn, car caran j muzik heye Tekst tune,tekstan dinivsim, wek Dilem loy loyHeta niha me li stranan zde kar p naniye, esas harmoniya muzka me pir e, l em li ser harmoniy nesekinne, em li ser melodiyan disekinin, ev kemasiyek me hem hunermendn Kurdan e. L em li ser harmon zde deng kin l gel me ji me fam nake amade j nne. Gel hetta niha di nav er daye, istiqrar di nav rewa Kurdan de tune xwendin di nav Kurdan de km e. Krtkn muzka Kurdan j km in. Abor rewa Kurd tim xirab e, azad nne, ji bo w gel me pde neye ku muzka xwe j pde her. Hetta niha T.V. Radyo, nivs km b, dixweztin em Tenbra xwe bigrin dest xwe Ji wan re lorikan bistirn,ji bo w j em nikarin zdetir titan kin. Gel mey Kurdistana bar di aliy muzk de ji Kurdn Turkiy pde ye. Kurdn Turkiy hn j Ibo, Mahsun guhdar dikin, muzka me bi salan qedexeye, wan hunermendan sitrann me bi ziman Tirki digotin. 2 kasetn min hatin qedexe kirin, ez bi salan nikarbm biim Kurdistan, l ew ku dixwazin peran qezenckin, muzka me ya Kurd xira kirin. Gurup Kizil Irmak, Kardes Trkler, F.Bakale daha pir kom u Stranbjan Kilamn min xira kirin.Gelek hozan an j komn Kurdan muzka njen bikartnin, l mixabin gava mirov li wan guhdar dike, bhna muzka Kurd j nay; mirov nizane b ew muzka Kurd ye yan na. Ji ber ku otantzma muzika Kurd, ruhyeta klaman wenda nabe, div muzika Kurd xwe modernze bike, an j pirdeng be?awa min go gerek Kurd j bighjin muzka dinyay l gerek bingeha muzk Kurd be.nsan gava guhdar kirin, bjin ha wa muzka Kurd ye. Mesela muzika nan, Evrpayiyan an ya Yunaniyan bel ye, div ya me j bel be. Karekter xwe biparze, nasname hemwelatiya xwe hebe, wek gel xwe ew j karekter xwe biparze, l harmon yan j pir deng j hebe. Dinya Global e, Rok-Cez u Bluza Kurd j div hebe, zerar nne l ritm melodiya Kurd winda nebe, bina Kurd ku neb ten qisey Kurd gotin nabe muzika Kurd.Jyan dnamk e, diguhere, her sa kar we y muzk j ne statk e, yan ne wek destpk e. Di muzka te de end merhele hene? Tu v pevajoya kar xwe y muzk awa dinirxin?

raste, em nikanin strann xwe y ku ber 20-30 sal ber dikir digot dom bikin, gerek em stranek ji Arif Cizrawi ji nde kin bjin. L bi rengek njen modern, ne wek ber texlta A.Cizrawi bikin em nikarin bibn dinya guher em j wek muzka dinyay kin muzka Kurd biguherin wek Ingliz bjin, ev a e. Dinya global e, gel dinyay nzk hev dibin l herkes bi rengn xwe zimann xwe tn naskirin. Kes Kultur rengn xwe bernade, ev dibe asmlasyon, ez li dij w me

Li gor te ro muzka Kurd di i rew deye? Di ertn royn de muzkek bi i haway div?Muzka Kurd v gav mkana xwe peyder pey dibe,mkan ertn muzka me were giran giran bibe. Bingeha muzka Kurd bingehek kevn devlemend e, l bi salane qedexe mkan dest nedida.L hd hd berbi azadiya welat ve mkan dibin. Promotiona muzka me heta niha tuneb. Kurdn meyn dewlemend tda kar p naynin. Ji bo w j ew sektorek mir didtin. L bi azadiy ve hatiye girdan. Eger ev Kurdn dewlemend n ku dixwazin peran qezenckin dest bavjin mkan bidin hunermendn Kurd, TV Radyoyn Kurdan zdebin, mkann me j zdetir dibin. V gav li Kurdistana Turkiy bazara w xira kirine. Li Kurdistana parey ran mkann wan tune, bar ev mkan zdetir e. Li Sriy ji bazara w km e, 20 milyon li Tirkiy ye, esas bazar j di wirde heb. V gav xirab, kete dest Tirkan. Ew tim qedexe dikin astengiyan derdxin,korsan derdxin.Di piraniya dewletan de rxistinn hunermendan henin, maf hunermendan diparzin. ima hunermendn Kurd nikarin werin cem hev , pirsgirkn wan ine?Eger Kurdistan nebe be muzik j vek weklek me neparze, ev otorta muzka Kurd nebe, hal me xirab e. Ji bo ku otorteyek tune, yan vek GEMA yek yan j Edsonek nne ku muzika Kurd biparze. Gerek ev Part Komel piya hunermendan negrin, astengiyan rakin alkariya wan bikin. Ji bo muzka Kurd div hunermend berpirsiyarn Part top hevbin. Edisonek-wek frmayek kin ku bikanibin stran, kilam, lawik, dilokn Kurd biparzin. Kilamn me droka me ye, dirok j ya hem gel Kurd e. Gerek em li ser w yek bin. Ziman, ax, drok, muzk ala Kurd me hem Kurdan e. Gerek li ser wan 5 sertan em yekbin.Di droka hunermendiya Kurdan de hunermendn Wek M.Arf Czraw, Kawis Axa, Hesen Czraw, Tehsn Taha, Hesen Zrek, El Merdan, Meryem xan, Aye an yn din giyane. Di roja royin de hunermendn ku di opa wan de ne, an j hunermendn ku mirov bikaribe bi wan re miqayese bike hene?Hn Rojnamevan gerek v pirs ji min nekin, ji gel me bikin binivsinin. Gel me i dib ew rast e. Ez nikarim li vir bjim ten ez ez disa ez, hene hene l ez naxwazim navn wan bjim, gel me zaneBiray Baran di peroj de i plann te hene?V gav ez li ser Kasetek-CD muzik dixebitim, dixwazim zedetir li welat biminim. Evrpa ji bo min xelas b. Ez li vir wek girtiyek zndan me, ber em mecbr bn li vir bimnin l niha em dikanin herin welat xwe. Ji bo v ez dibm gerek em li ser axa xwe bimirin, ez naxwazim li xerbistan herim goristan.Ji we re zor sipas, gelek memnn bm ji hem xwendevann Peyam re silav rz

Not: Ji Peyama Kurd hatiye girtin